DİSİPLİN NEDİR? UYGULAMADA NELERE DİKKAT EDİLMELİ?

            Yetişkinler gibi çocuklar da içinde yaşadığı aile ve toplumun kurallarını bilmek isterler. Zaten; kendilerinden nelerin beklendiğini, aile içinde kontrolün kimde olduğunu ve kendi konumunun düzeyini, neleri yapıp neleri yapamayacağını, yapmaması gerekenleri yaptığında ne gibi durumlarla karşılaşabileceğini keşfetmeye çalışırlar. Sınırlar(kurallar-yaptırımlar) çocukların kendilerini ve içinde bulunduğu çevreyi anlamalarına yardımcı olduğu gibi, onlara sistemli bir öğrenme ortamı da sağlamış olur! ...

            Çocuğun gelişim dönemlerine göre sınırlar da değişime uğrar ve dinamik bir süreç izler. Anne-baba için sınırları belirlemek oldukça zor ve ayarını tutturmak da bir o kadar dikkat ister. Bunu çocuğun gelişim seyri ve potansiyeline göre düzenlemek gerekir. Çocuğu, her yönüyle tanımadan bu sınırlamaları belirlemek ve uygulamak da adeta olanaksız gibidir. Bu zor görevi başarmak için hem tutarlı, hem de biraz esnek olmak gerekir. Çocuğun sağlıklı bir deneme ve keşif yapabilmesi için kararlı, gelişmeye izin verecek kadar da esnek olmak sizleri başarılı kılar...

Disiplin denince insanların aklına genellikle cezalandırmak gelir. Nedense! Halbuki disiplin; ceza vermek değil, bireyi eğitmek ve bilgilendirmektir. Bilinçli olarak yapılan bu eğitim içinde çocuklar; özgüvenlerini kazanmakta ve davranışlarını kontrol edebilme becerisini geliştirebilmektedirler...

Pekiyi çocuklar neden sınırlama, eş deyişle kurallara ihtiyaç duyarlar?

Aile bireyleri için benimsenmiş, gelişim dönemleri ve kültürel yapıya uygun kuralların bulunmadığı ailelerde yetişen çocukların, öz güvenlerinin zayıf olduğu ve kendilerini gergin hissettikleri ileri sürülmektedir... Bunların; yetişkinlik çağlarında çatışmalarla ve olumsuz tepkilerle karşılaştıkları zaman çevreleriyle olumlu iletişim kuramadıkları ifade edilmektedir...

Çocuklar, benimsenebilir davranış gösterebilmeleri için kabul edilebilir belirli kurallara gereksinim duyarlar. Aksi halde neyi, ne zaman, nerede ve niçin yapıp yapamayacağını bilemez, üst üste hata üstüne hata yapar ve incitilme ile karşı karşıya kalırlar. Bu tepkinin sebebini de hiçbir zaman anlayamazlar...

Doğumdan itibaren çocuklar sürekli deneme ve kendince çeşitli keşifler yapmak suretiyle içinde yaşadığı toplumu anlamaya çalışır ve onun hakkında bilgi toplama girişiminde bulunurlar. Böylece neden sonuç ilişkisini kavrar ve kendilerine özgü bir inanç geliştirirler. Kurallar tutarlı olduğu sürece çocuklar onu daha kolay ve benimseyerek uygular ve uyarlar. Belirsiz ve tutarsız kurallar ise çatışmalara neden olur...

Ayrıca bu kurallar, çocukların güç ve otorite kavramları hakkında düşünce sahibi olmalarını sağladığı gibi, nelere hazır olup olmadıklarının bilincine varmalarına da yardımcı olur. Böylece kendilerini güvende hissedebilecekleri bir ortamda yaşamanın mutluluğunu tadarlar.

 Bu yaklaşıma göre disiplin gerekli midir?

Aileler; çocukların ilk eğiticileri olmasına rağmen bazen kuralları koyarlarken zorlanabilirler. Ancak canınızdan çok sevdiğiniz çocuklarınızı korumak ve sosyal beceriler geliştirmeleri için kurallar koymak zorunda olduğunuzu bilmelisiniz. Böylece, kendilerinin hareketlerini kontrol etmeyi ve çevresi ile olumlu ilişkiler geliştirmeyi gerçekleştirme olanağı bulsunlar. Ayrıca disiplin, çocukların hangi davranışlarının kabul edilebilir olduğunu anlamalarına, hareketlerinin sınırlarının nerede başladığı ve nerede bitiğini öğrenmelerine yardımcı olacaktır.

     Çocuklar disiplin uygulamaları neticesinde; tehlikeli durumlardan kendilerini koruma, davranışlarının sonuçlarını algılama, okul ve okul dışında başarılı bir yaşam sürdürmelerini sağlayacak bilgi ve kuralları öğrenme, ailelerin ve içinde yaşadığı toplumun değer yargılarını anlama, karşılaştığı sorunlarla karşılaştıkları zaman mantıklı çözümler üretmede beklenen becerileri edinirler...

Çoğunlukla toplumda; disiplin ile cezanın aynı uygulama olduğu gibi yanlış bir düşünce var ise de, disiplin ile cezalandırma aynı uygulama değildir.  Birçok araştırma çocuğu dövmenin, azarlama ve sözlü olarak onu küçük düşürmenin sonuç vermediğini göstermektedir. Bu tür cezaların kısa dönemde sonuç veriyor gibi gözükmesi sizi yanıltmasın. İlerde büyük zararlar doğuracağı kaçınılmaz bir gerçektir. Çünkü fiziksel cezalar çocukta utanç, umutsuzluk gibi duyguları geliştirmekte ve kendisine saygısını yitirmesine neden olmaktadır. Ayrıca onun, isteklerini zorla elde edebileceği ve şiddetin de uygun bir davranış olduğu bilinci kazanmasına zemin hazırlamaktadır...

Disiplin; çocuğunuz yaramazlık yaptığı ve sorumluluklarını yerine getirmediği zaman uyguladığınız cezalar dizisi değil, uygulanması gereken kurallar bütünüdür. Eş deyişle disiplin, çocuğun istenen davranışları öğrenmesi ve kendi kendini denetleyebileceği alışkanlıkları kazanabilmesi için uygulanan eğitim yöntemlerinde biridir. Bu bütünlük aile içinde her bireyin, rol ve statülerini belirten bir işlevi de yerine getirmektedir.

            Disiplinden amaç; çocuğun bazı kuralları benimsemesi ve dış uyaranlara gerek kalmadan bu kurallara kendi kendine uyması ve uygulamasıdır. Örneğin hiçbir uyarı almadan, ödevlerini zamanında yapması, dişlerini fırçalaması, gece belirli bir saatte yatması, eşyalarını toplaması gibi...

            Çocuklar; bu kuralları bütünüyle öğrenseler bile davranışlarını buna göre ayarlamaları zaman içinde aşama aşama gerçekleşir. İlk yaşlarda anne-baba denetimi kaçınılmazdır. Yer, zaman ve koşullara göre neyin doğru, neyin yanlış olduğunu öğrenecek ve kendilerini keşfedeceklerdir. Arada bir yanılmaları da normal karşılanmalıdır...

            Anne-baba ve çocuklar arasındaki anlayış ve güven temeline oturtulmuş disiplin hiçbir zaman ceza korkusunu içeren bir yaptırım öngörmez. Arada bir görülen yaramazlıklar kesin ve tatlı-sert yaklaşımlarla ele alınıp kolayca düzeltilebilir. Çünkü çocukların doğru davranışlar kazanmalarında, anne-babalarının yardımlarına gereksinmeleri olduğu yukarıda da vurgulandığı gibi aşırı gereksinmeleri vardır. Hedef, çocukların baskı altında kalmadan kendi kendini yönetmesini sağlamaktır. Ayrıca mantıksız yasaklamalar da içermemelidir...

Evde uygulanacak disiplin okuldaki davranışların temelini oluşturur. Okul disiplini de ev disiplin kurallarının bir uzantısı olmalıdır. Okuldaki bir disiplin problemi aile-çocuk ve öğretmenle birlikte çözülmelidir. Birlikte bulunan bu çözümler; çocuğun kendini istenilen şekilde disipline ederek kurallara uymaya teşvik edecek ve beklenen okul alışkanlıkları kazanmasını sağlayacaktır. Aileler okul kurallarını bilmeli ve desteklemelidirler...

Araştırmalar, aile-öğrenci-öğretmen ve idarecilerin beraberce kuralları oluşturmasının en iyi sonuçları verdiğini göstermiştir. Bu izlenen yol çocukları, disiplin kurallarını dışardan bir uyarı gelmeden kendi kendilerine uygulama için teşvik edilmektedir. Ayrıca çocukların bu kuraları açık bir şekilde anlamalarını sağlamak için, anne-baba ve okul yetkililerinin "anlaşılır" yazılı bir form oluşturmaları da önerilebilir. Kısaca, çocukların davranışlarını olumlu bir şekilde yönlendirmek için açık kurallara ve istikrarlı bir tutuma ihtiyaç vardır...

            Sonuç olarak konuyu özetlemek gerekirse: Çocuklarınıza iyi model olunuz, ölçülü ödülü ön planda tutarak, fiziksel cezalandırmalardan uzak durunuz. Sınırları çiziniz kuralları koyunuz ama bu sınır ve kuralları koymada kendi kendinize bu kural gerekli mi? Bu kural çocuğun sağlık ve güvenliğini sağlıyor mu? Bu kural başkalarının hak ve özgürlüklerini gözetiyor mu? Gibi soruları kendinize sormayı unutmayın ve çok sayıda da kural koymayınız. Kurallar konurken çocuğun katılımını ve açık ve anlaşılır olmasını sağlayınız. Çocuk bir kuralı ihlal ettiğinde sonucunun ne olacağını iyi anlamalıdır. Esnek olunuz. Bu kurallar onlar çocukken geçerlidir. Büyüdükçe daha fazla özgürlük isterler. Her çocuğun farklı olduğunu hiçbir zaman unutmayınız. Onların kendi becerilerini geliştirmelerine izin veriniz. Her zaman kurallara uyma becerisi gösteremeyebilirler. Çocuklarınızla aranızda çıkan sorunları biriktirmeyiniz ve zamanında çözünüz. Aile bireyleri arasında düşünce ve uygulama birliği sağlayınız. Disiplin, kazanan ve kaybedenlerin olduğu bir oyun değildir. Siz ondan kurallara uymasını istersiniz, o da sizden dürüst olmanızı bekler. Onunla güç savaşına kesinlikle girmeyiniz. Sizinle aynı düşüncede olmadığı zamanlar kesinlikle olacaktır. Buna saygı gösterin ve kırılabileceği davranışlarda bulunmayınız. Sevginizin eksildiği izlenimi vermeden uygulamanızın davranışa yönelik olduğunu belirtiniz ve espri anlayışınızı da kaybetmeyiniz. Daima bağımsız davranabilme ve sorumluluk alabilme girişimlerini destekleyiniz...

            Uyumlu bir aile ortamı yakalamanız dileğiyle...

İsmail KARAYILAN